Lý do đầu tiên khiến bạn chưa viết cuốn sách bạn muốn viết

Posted on 29/12/2011 bởi

0


Trần Hương Trang dịch từ bài viết của Laurie Pawlik-Kienlen trên trang Theadventurouswriter.com.

Ảnh: Graham Binns (Flickr.com)

Tại sao bạn chưa viết được cuốn sách mình muốn – cuốn sách bạn hẳn là phải viết? Có lẽ bạn sẽ tìm thấy ở đây lí do đầu tiên mà nhiều nhà văn trở nên bí ý tưởng, mệt mỏi, và thất vọng.

Một vài ngày trước đó, tôi có đăng một bài viết của chuyên gia hướng dẫn xuất bản Daphne Gray-Grant, nói về việc làm thế nào và tại sao nhà văn không bao giờ nên lập dàn ý cho tác phẩm của mình.

Gary Horsman là nhà văn đầu tiên (và cũng là duy nhất) bình luận trong bài viết này. Ông chỉ ra lý do tại sao lập dàn ý là điều nên làm, đến mức tôi phải viết nó thành một bài riêng.

Bài viết ấy không chỉ nói về lý do tại sao việc lập dàn ý là quan trọng, mà nó còn nói lên lý do vì sao nhiều người viết đầy tham vọng lại không thể viết được.

Tại sao bạn vẫn chưa thể viết được cuốn sách bạn muốn viết

Đây là những gì Horsman nói…

Lập dàn ý là một phần tối quan trọng đối với bất kì tác phẩm sáng tạo mạch lạc nào, bất kể đó là một bài luận, một cuốn tiểu thuyết, chuyên đề thời trang, kết cấu kiến trúc, tranh vẽ, tượng, chương trình phần mềm, hay bất cứ một tác phẩm nào bạn có thể kể tên.

Tôi nghĩ vấn đề cố hữu trong bài “5 lý do nhà văn không nên lập dàn ý cho bài viết hay bài luận” là quan niệm của tác giả về việc một bản dàn ý là như thế nào.

Nếu dàn ý đơn giản chỉ là một bản giáo lý nhỏ được tuân thủ một cách mù quáng mà không cần bất kì một dấu ấn nghệ sĩ nào, thì tôi có thể hiểu tại sao người ta lại phản đối nó.

Nhưng điều đó hiếm khi là sự thật.

Dàn ý là gì?

Hãy tưởng tượng nghĩa đen của từ này. Hình ảnh hiện ra là của một hình dạng tổng thể, như bản phác thảo của một bức vẽ đánh bóng (bóng ở đây là cái bóng, không phải quả bóng – F-Corner), hay những đường bút chì nhạt mà người họa sĩ vạch trên giấy trước khi quyết định vẽ hoàn chỉnh.

Vậy dàn ý là gì nếu không phải là một bản sơ đồ ý tưởng được trình bày dưới dạng danh sách? Cũng như vậy, không phải một bản sơ đồ ý tưởng chỉ là một bản dàn ý mở rộng sao? Và khi câu chuyện hay bài viết cuối hoàn tất, độc giả có đọc theo trình tự từ đầu tới giữa cho đến cuối hay không, giống như bản dàn ý có ký hiệu riêng cho mỗi phần hay đoạn riêng?

Một bài viết viết tốt luôn gắn liền với một bản dàn ý có hàm ý. Nếu không, nó chỉ đơn giản là tập hợp một loạt các điểm rời rạc, không có một chủ đề dẫn dắt người đọc đi theo hành trình nhằm làm sáng tỏ dần dần từng bước một trên một con đường đơn lẻ từ điểm xuất phát cho tới khi kết thúc.

Dàn ý là bản chỉ dẫn của bạn

Dàn ý là một bản kế hoạch, hay một bản kết cấu. Nói cách khác, đó là một bản chỉ dẫn con đường đầu tiên từ điểm xuất phát cho tới đích. Nhưng không có một quy luật nào chỉ ra rằng một vài con đường vòng men theo con đường đó có thể làm cho chuyến hành trình trở nên thú vị hơn.

Trong cuốn tiểu thuyết đầu tiên của mình, tôi có sử dụng dàn ý. Đó là lần đầu tiên tôi thực sự hoàn thành một bản nháp thứ nhất. Mọi cố gắng trước khi thất bại đều chỉ ra một lí do căn bản: tôi không lập dàn ý. (Đó là lý do tại sao tôi nghĩ việc không lập dàn ý là lí do số một mà nhà văn không viết cuốn sách họ thực sự mong muốn.)

Tôi bị chìm trong sự điên cuồng không có lối đi. Tôi va vào tường, mệt mỏi, và thậm chí còn hao hụt niềm say mê nữa. Ngược lại, một bản cấu trúc chỉ ra nơi mà câu chuyện sẽ dẫn dắt độc giả đến là những gì tạo ra những qui luật nhằm xóa đi khoảng cách giữa từng cột mốc truyện. Và tôi tin điều này áp dụng cho cả những bài luận và các tác phẩm viết ngắn khác.

Nhưng tôi có giữ nguyên bản dàn ý gốc không? Không. Tôi thêm thắt vài chi tiết, chỉnh sửa lại những chỗ ngoặt của câu chuyện, những phần không dự liệu trước trong cốt truyện. Kết quả là, tôi có một câu chuyện hay hơn, hoa mỹ và phức tạp hơn so với việc bắt đầu với những gì hiện ra ngay trong đầu mình.

Dàn ý đem lại cho bạn sự tự do trong khuôn khổ khi viết sách

Cấu trúc của một bản dàn ý sách khiến tôi thấy thoải mái chứ không phải trói buộc tôi. Nó cho phép bản thân khám phá những khả năng và áp dụng một cách tiếp cận có kỷ luật, hơn là việc rơi xuống hang thỏ mà chẳng dẫn tới đâu mà còn khiến tôi không thể tiếp tục được nữa.

Bạn có thể bị vấp ngã trong bóng tối, thậm chí còn bị đào thải. Nhưng một bản dàn ý giống như một chiếc đèn pin vậy. Nó hoạt động như một người dẫn đường, và khám phá trở thành một phần của chuyến hành trình. Với một bản dàn ý, sẽ có sự thỏa hiệp giữa việc lên kế hoạch ban đầu và việc đi theo các ý kiến sáng tạo tuy lạc lõng từ ý tưởng ban đầu, nhưng vẫn còn có liên quan tới cốt truyện.

Giống như một nghệ sĩ ban đầu vẽ phác một vật, dần dần họ có thể xây dựng các chi tiết, thỏa hiệp, xóa, thay đổi, vẽ lại, và chỉnh sửa cho tới khi bức tranh trở nên hoàn toàn thống nhất. Mọi nghệ sĩ nổi tiếng đều làm việc theo cách này. Nhưng không nghệ sĩ nổi tiếng nào đề ra, sơn những nét tô sẵn mà không biết liệu họ đang vẽ một bức chân dung hay tranh phong cảnh.

Cũng có những tai nạn đáng mừng. Nhưng rất ít các tai nạn đó thực sự là đáng mừng. Theo kinh nghiệm của tôi, phần lớn các tai nạn đều là thảm họa. Đó đơn giản là cách thế giới vận hành mà thôi.

Các anh em theo nghề viết, việc không lập dàn ý là lý do bạn chưa viết được cuốn sách của mình phải không? Hay bởi việc này quá đơn giản, quá hời hợt?

Độc giả muốn đem các bài viết trên F-Corner sang đăng ở các nơi khác hay muốn tham gia viết, dịch bài cộng tác với F-Corner, xin vui lòng vào đọc kỹ trang XƯNG DANH để biết thêm chi tiết. Chân thành cảm ơn.

Posted in: Bài dịch